بیماری واریس به این معنا است که رگهای پا خون را به درستی به سمت قلب هدایت نمیکنند. رگهای واریس اغلب رگهایی متورم در زیر پوست یک یا هر دو پا هستند. تمام رگها دارای دریچههای کوچکی هستند که خون را به سمت قلب هدایت میکنند. اما گاهی این دریچهها به درستی کار نکرده و خونی که باید به سمت قلب برود، نشت کرده یا در اثر جاذبه به سمت پاها برمیگردد. فشار زیاد داخل رگ باعث برآمدگی رگها میشود. رگهای دیگری نیز در پا وجود دارد که دریچههای آنها به درستی کار میکند و نهایتا خون از طریق این رگهای سالم به قلب میرسد. با وجود اینکه نشت خون قابل مشاهده نیست اما تاثیر منفی روی سیستم گردش خون داشته و باعث ایجاد مشکلاتی میشود.
هم مردان و هم زنان به واریس مبتلا میشوند اما بخاطر عواملی همچون ژنتیک، هورمونها و بارداری احتمال ابتلا به واریس در زنان بیشتر است. رگهای واریسی از رگهای عنکبوتی متفاوت میباشند. رگهای عنکبوتی رگهایی کوچکتر و به رنگ قرمز، بنفش یا آبی در نزدیکی سطح پوست پاها، ساق پاها، مچ پاها و گاهی صورت هستند. معمولا رگهای عنکبوتی متورم نبوده و خطری ایجاد نمیکنند.
رگهای متورم پا نشانه عدم گردش صحیح خون و واریس
رگهای متورم بر اعتماد به نفس فرد تاثیر میگذارند. اما علاوه بر جنبههای زیبایی، رگهای متورم نشانه وجود یک مشکل در بدن هستند. در اکثر موارد، رگهای متورم علائم خارجی وجود مشکل در رگهای عمقی پا بوده و نتیجهی قابل مشاهدهی مشکلی به نام واریس هستند. وجود رگهای متورم باعث ایجاد مشکلات دیگری نیز در پاها میشود. اگر رگهای متورم یا واریس درمان نشود، دچار التهاب شده و پوست قسمتهای مجاور را نیز ملتهب میسازد. دیگر مشکلاتی که در اثر عدم درمان رگهای متورم ممکن است ایجاد شوند عبارتند از تورم پا، زخم و تغییر رنگ پوست، و ترومبوز وریدی.
واریس
رگهای واریسی رگهایی بزرگ، به رنگ آبی یا بنفش و به صورت پیچیده و متورم میباشند. واریس معمولا در پاها ایجاد میشود. با افزایش سن احتمال ابتلا به واریس افزایش مییابد و زنان 50 درصد بیشتر از مردان در معرض ابتلا به واریس قرار دارند. ممکن است شخص مبتلا به واریس دچار درد آزار دهنده در پاها، گرفتگی عضلات، و تورم پاها و مچ پاها نیز شود. در زنان، ممکن است علائم واریس در روزهای مشخصی از سیکل قاعدگی شدیدتر شوند.
رگهای عنکبوتی
رگهای عنکبوتی شبیه به رگهای واریس اما کوچکتر و با رنگهای قرمز، بنفش یا آبی و به حالت پیچ خورده و چرخیده هستند. رگهای عنکبوتی به راحتی از روی پوست دیده میشوند. همچنین رگهای عنکبوتی اغلب روی پاها و صورت به وجود میآیند.
علل تورم رگها
واریس زمانی ایجاد میشود که دریچههای کوچک داخل رگ ضعیف شده و آسیب دیده و نتوانند به درستی وظایف خود را انجام دهند.
برخی عوامل نیز باعث ایجاد واریس میشوند که عبارتند از:
- سن
- ژنتیک (واریس ارثی)
- مشاغلی که مستلزم ایستادن زیاد هستند
- چاقی
- تاثیرات هورمونی ناشی از بارداری، بلوغ و یائسگی
- مصرف قرصهای ضد بارداری و درمان جایگزینی هورمون
- سابقه لخته شدن خون
- شرایطی که باعث افزایش فشار وارده به شکم میشوند مانند بارداری، تومورها، یبوست و لباسهایی مانند کمربند که روی لباس اصلی پوشیده میشوند
علائم واریس
به طور کلی درد رگ ممکن است با یک درد خفیف یا شدید همراه باشد. همچنین ممکن است پاها در ساعات پایانی روز دچار تورم یا خارش شوند. در موارد نادر ممکن است یک رنگدانه قهوهای که در اثر واریس ایجاد شده و نشان دهندهی وجود یک بیماری جدی است نیز در اطراف رگها دیده شود.
واریس چگونه ایجاد میشود؟
واریس علت قطعی و مشخصی ندارد اما بررسی سوابق خانوادگی نشان میدهد که رگهای برخی از افراد بطور ارثی مستعد ابتلا به واریس است. معمولا خون موجود در رگهای پا به سمت بالا حرکت کرده و به قلب میروند. جاذبه باعث میشود که خون به سمت پاها برگردد. اما در رگهای طبیعی دریچههایی وجود دارد که بسته شده و مانع بازگشت غیر طبیعی خون به سمت پاها میشود. وجود نقص یا مشکل در این دریچهها باعث جریان غیر طبیعی خون و در نتیجه افزایش فشار خون موجود در رگها میشود. افزایش فشار خون نیز نهایتا باعث تورم و انبساط دیواره رگها و واریس میگردد. رگهای واریسی نقش موثری در جریان خون بدن ندارند. بدن این توانایی را دارد که مسیرهای دیگری برای گذر از رگهای واریسی پیدا کند. زمانی که رگهای واریسی مسدود شوند، عملکرد سیستم گردش خون و بسیاری از علائم دیگر بهبود مییابد.
عوامل خطر واریس
یک تصور رایج و نادرست این است که واریس فقط در افراد پیر به وجود میآید. زنان در دوران بارداری ممکن است به واریس مبتلا شوند. دیگر بیماران افرادی هستند که شغل آنها مستلزم ایستادن طولانی مدت است مانند تاجران، آرایشگرها، کارکنان، انبارداران و کارگران کارخانهها. معمولا این افراد بیش از دیگران در معرض خطر ابتلا به واریس قرار دارند. همچنین اگر پدر و مادری به واریس مبتلا باشند، احتمال ابتلای کودک به واریس ۷۰ درصد و اگر یکی از والدین به واریس مبتلا باشد احتمال ابتلای کودک به واریس ۴۰ درصد خواهد بود. اگر فرد دچار درد در رگها است باید از قرارگیری در معرض گرمای شدید، مانند حمام گرم، چشمه آب معدنی گرم و سونا خودداری کند. گرما باعث افزایش التهاب، تورم، و انبساط رگ میشود. رگهای واریسی بزرگ و شکننده هستند. گرمای زیاد باعث پارگی رگها و خونریزی شدید در پا میشود.
چرا باید مراقب خونریزی رگهای متورم بود؟
ممکن است تورم رگها باعث ایجاد مشکلات دیگری نیز در پاها شود. اگر تورم رگها درمان نشود، این رگها ملتهب شده و باعث التهاب پوست اطراف میشوند. دیگر مشکلات ناشی از عدم درمان رگهای متورم عبارتند از تورم پا، زخم و تغییر رنگ پوست، و ترومبوز وریدی. در برخی موارد، واریس باعث خونریزی ناگهانی نیز میشود.
توصیه میشود که علت ایجاد واریس یافته شده و به تدریج برا جلوگیری از برگشت واریس اقدام شود. معمولا اولین قدم قبل از تصمیم گیری درمورد روش درمان رگهای متورم، انجام یک ارزیابی کامل بالینی با استفاده از سونوگرافی میباشد.
تشخیص واریس
معمولا اگر واریس باعث ناراحتی شخص نشود، نیازی به مراجعه به پزشک و درمان ندارند.
یکی از روشهای تشخیص واریس مشاهدهی آن توسط پزشک و صحبت با بیمار درمورد علائم احتمالی، از جمله درد، است.
اگر پزشک تشخیص داد که بررسیهای بیشتری نیاز است، بیمار را به یک متخصص عروق معرفی میکند و آزمایشهایی از جمله آزمایش داپلر اولتراسوند و سونوگرافی داپلکس رنگی از بیمار گرفته میشود.
روشهای درمان واریس
برای رفع درد و ناراحتی و یا عوارضی همچون زخم و تورم پا یا تغییر رنگ پوست باید واریس را درمان کرد. همچنین برخی از افراد برای حفظ زیبایی ظاهری خود اقدام به درمان میکنند.
برای درمان واریس روشهایی وجود دارد که عبارتند از:
جورابها یا ساپورتهای واریس
اولین روش برای درمان واریس استفاده از جورابهای فشاری، مخصوصا در هنگام درد یا ناراحتی، است. این جورابها را میتوان از داروخانهها تهیه کرد اما گاهی توسط پزشک عمومی نیز تجویز میشود. این جورابها در سایزهای بالای زانو، زیر زانو و ساپورت موجود هستند. ساپورتهای فشرده ساز به صورت تجویزی موجود نیست.
تغییر سبک زندگی
حفظ رطوبت پوست، کاهش وزن (در صورت نیاز) و پیاده روی به بهبود رگهای واریسی و عنکبوتی کمک میکنند.
اسکلروتراپی
اسکلروتراپی که از دهه ۱۹۳۰ به بعد در دسترس بوده است یک روش درمانی دیگر برای واریس است. در این روش مادهای شیمیایی مستقیما به درون رگ تزریق میشود. پس از تزریق از پدهای فشار و باند یا جورابهای فشرده ساز برای از بین بردن رگ استفاده میشود و در عرض سه تا شش هفته رگ محو میگردد. این فرآیند ساده بوده و میتوان آن را به صورت سرپایی انجام داد.
درمان واریس با لیزر داخل وریدی
در درمان واریس با لیزر، یک فیبر لیزری کوچک وارد رگ میشود. سپس پالسهایی از نور لیزر به درون رگ منتقل میشوند. این پالسها باعث از بین رفتن رگ میگردند. این فرآیند به صورت سرپایی و با استفاده از بی حسی موضعی انجام شده و ممکن است کمی کبودی در محل ایجاد شود.
ابليشن راديو فركانسی
در این روش یک کاتتر کوچک وارد رگ شده و انرژی رادیو فرکانسی را به دیواره رگ منتقل کرده و باعث گرمی، فروریزی و بسته شدن رگ میشود. این فرآیند معمولا به صورت سرپایی و با استفاده از بی حسی موضعی در مطب انجام میشود.
جراحی
انجام جراحی برای درمان واریس شامل بستن رگ و برداشت بخش بزرگی از رگ است. در روشی دیگر که به نام فلبکتومی آمبولیتیک معروف است، رگهای بزرگ با استفاده از برشهای کوچکی که نیاز به بخیه ندارند برداشته میشوند. ممکن است جراحی با استفاده از بی حسی موضعی، بی حسی نخاعی یا بیهوشی عمومی انجام شود. اکثر بیماران همان روز به منزل برمیگردند. معمولا از جراحی برای درمان رگهای واریسی بزرگ استفاده میشود.
فلبکتومی ترانس ایلومینیشن
در این روش، یک یا دو برش کوچک در پا ایجاد میشود. جراح یک نور مخصوص، به نام ترانس ایلومینیتور آندوسکوپی را زیر پوست بیمار قرار میدهد تا ببیند کدام رگها را باید بردارد. سپس رگهای مورد نظر بریده شده و با استفاده از دستگاه ساکشن از برشها خارج میشوند. فلبکتومی ترانس ایلومینیشن را میتوان با استفاده از بیهوشی عمومی یا بی حسی موضعی انجام داد. ممکن است پس از عمل کمی کبودی در محل دیده شود.
تمام افراد مبتلا به رگهای واریسی یا عنکبوتی به درمان نیاز ندارند. بسیاری از افراد مبتلا به واریس درد یا نشانه خاصی ندارند. چنین افرادی به درمان نیاز ندارند مگر اینکه بخواهند به دلایل زیبایی رگهای واریس را بردارند.
