نارسایی مزمن وریدی (CVI) مشکلی است که وقتی دیواره ورید و / یا دریچههای ساق پا به طور مؤثر کار نکنند، ایجاد میشود و بازگشت خون از پاها به سمت قلب را دشوار میکند. CVI باعث جمع شدن خون در این رگها میشود و این جمع شدن استازیس نامیده میشود.
درمان نارسایی وریدی بسته به شدت علائم، سابقه پزشکی فرد و وضعیت فعلی سلامتی و علت بیماری متفاوت است. درمان نارسایی وریدی بر مدیریت علائم و جلوگیری از عوارض بعدی تمرکز دارد. کسانی که از نارسایی وریدی رنج میبرند، حتی بعد از درمان موفقیت آمیز نیز به مراقبت مداوم نیاز دارند زیرا این بیماری اغلب دوباره ظاهر میشود.
انواع نارسایی وریدی
نارسایی وریدی مزمن بسته به شدت علائم در سه گروه مختلف قرار میگیرد.
- مرحله 1. تورم و تغییر رنگدانههای پوستی نشاندهنده این مرحله است
- مرحله 2. تورم، تغییر رنگدانههای پوستی و درماتیت این مرحله را مشخص میکند.
- مرحله 3. تورم، تغییر رنگدانههای پوستی، واریس و زخمها این مرحله را توصیف میکنند.
نارسایی وریدی میتواند باعث فشار خون وریدی مزمن شود. مشکلی که با فشار خون بالا در رگهای پا ایجاد میشود. لخته شدن خون یا سایر انسدادها در رگها نیز میتواند منجر به این وضعیت شود.
علت گرفتگی رگ پشت پا
رگها خون را از تمام اندامهای بدن به قلب باز میگردانند. خون برای رسیدن به قلب باید از رگهای پا به سمت بالا جریان یابد. برای فشار دادن رگها و ایجاد فشار خون به سمت بالا، لازم است که عضلات پا و همچنین عضلات ساق پابا هر قدم منقبض شوند. برای اینکه جریان خون بالا برود و به عقب برنگردد، دریچههای یک طرفهای درون رگها وجود دارند.
نارسایی مزمن وریدی هنگامی رخ میدهد که این دریچهها آسیب دیده باشند و باعث میشود خون به سمت عقب نشت کند. آسیب دریچه ممکن است در اثر پیری، نشستن یا ایستادن به مدت طولانی یا ترکیبی از پیری و کاهش تحرک ایجاد شود. هنگامی که رگها و دریچهها تا جایی ضعیف شده باشند که جریان خون به سمت قلب دشوار شود، خون در رگها برای مدت طولانی باقی میماند و منجر به CVI میشود.
CVI معمولاً در نتیجه لخته شدن خون در رگهای عمیق پاها رخ میدهد. بیماری شناخته شدهای که به عنوان ترومبوز ورید عمقی(DVT) معروف است. نارسایی وریدی از تومورهای لگن و ناهنجاریهای عروقی نیز ناشی میشود و همچنین گاهی به دلایل ناشناخته رخ میدهد. نارسایی دریچههای موجود در رگهای پا برای حفظ جریان خون در برابر نیروی جاذبه منجر به کندی حرکت خون در رگها و در نتیجه تورم پاها میشود.
نارسایی وریدی مزمن که در نتیجه DVT ایجاد میشود به عنوان سندرم پس از ترومبوز نیز شناخته میشود. حدود 30 درصد از مبتلایان به DVT طی 10 سال پس از تشخیص دچار این مشکل میشوند.
عوامل خطر
اگر عوامل خطر ابتلا به نارسایی وریدی را دارید، بیشتر از سایر افراد احتمال دارد که به این بیماری مبتلا شوید. مهمترین عوامل خطرزا عبارتند از:
- ترومبوز ورید عمقی (DVT)
- واریس یا سابقه خانوادگی واریس
- چاقی
- بارداری
- عدم تحرک
- سیگار کشیدن
- مدت زمان طولانی ایستادن یا نشستن
- جنس زن
- سن بالای 50 سال
علائم نارسایی مزمن وریدی چیست؟
جدی بودن CVI، همراه با پیچیدگیهای درمان، با پیشرفت بیماری افزایش مییابد. به همین دلیل بسیار مهم است که در صورت بروز هر یک از علائم CVI به پزشک مراجعه کنید. اگر منتظر بمانید، مشکل از بین نمیرود و هر چه زودتر تشخیص داده و درمان شود، احتمال پیشگیری از عوارض جدی بیشتر میشود. علائم شامل:
- تورم در پاها و مچ پا، به خصوص پس از ایستادن به مدت طولانی
- سوزش یا خستگی در پاها
- واریس جدید
- پوست چرمی روی پاها
- پوسته پوسته شدن یا خارش پوست روی پاها
- زخمهای استازیس (یا زخمهای استازیس وریدی)
اگر CVI درمان نشود، فشار و تورم تا جایی افزایش مییابد که حتی کوچکترین رگ های خونی در پاها (مویرگها) نیز متلاشی شوند. زمانی که این اتفاق میافتد، پوست رنگ قهوهای مایل به قرمز به خود میگیرد و در صورت تورم یا خاراندن، شکسته میشود.
کمترین عوارض مویرگهای متلاشی شده التهاب بافت موضعی و آسیب بافت داخلی است. در بدترین حالت، این اتفاق منجر به ایجاد زخم،و زخمهای باز روی سطح پوست میشود. این زخمهای موضعی وریدی به سختی درمان میشوند و میتوانند آلوده شوند. اگر عفونت کنترل نشود، میتواند در بافت اطراف آن گسترش یابد و وضعیتی را ایجاد کند که به سلولیت معروف است.
CVI غالباً با رگهای واریسی همراه است. رگهای واریسی رگهای پیچ خورده و بزرگ شده نزدیک به سطح پوست هستند. این رگها تقریباً در هر نقطه ممکن است ایجاد شوند، اما بیشتر در پاها اتفاق میافتد.
تشخیص
پزشک شما سابقه پزشکی شما را خواهد گرفت و شما را معاینه میکند. همچنین ممکن است یک آزمایش تصویربرداری به نام سونوگرافی داپلکس نیز سفارش دهد. این سونوگرافی تصاویری از جریان خون و ساختار رگهای پای شما ایجاد میکند و همچنین سرعت و جهت گردش جریان خون در رگ را بررسی میکند.
درمان گرفتگی رگ پشت پا
مانند هر بیماری دیگری، CVI نیز در مراحل اولیه قابل درمان است. متخصصان طب عروقی یا متخصصان جراحی عروق معمولاً ترکیبی از درمانها را برای مبتلایان به CVI توصیه میکنند. اهداف درمان كاهش تجمع خون و جلوگیری از زخم پا است. برخی از راهکارهای درمانی اصلی عبارتند از:
تغییر سبک زندگی
- از ایستادن یا نشستن به مدت طولانی خودداری کنید: اگر باید یک سفر طولانی را طی کنید و مدت طولانی نشسته باشید، ران، ساق و مچ پا را تقریباً در هر 30 دقیقه 10 بار خم کنید و نگه دارید تا خون در رگهای پا جریان پیدا کند. اگر لازم است برای مدت طولانی بایستید، به طور مکرر استراحت کنید و بنشینید.
- به طور منظم تمرین کنید. پیادهروی بسیار مفید است.
- اگر اضافه وزن دارید وزن خود را کم کنید.
- هنگام نشستن و دراز کشیدن پاهای خود را بالا ببرید. پاهایتان باید بالاتر از سطح قلب شما باشد.
- جورابهای واریس بپوشید.
- برای درمان عفونتهای پوستی، آنتیبیوتیک مصرف کنید.
- بهداشت پوست را رعایت کنید.
جوراب واریس
محافظه کارانهترین روش درمان نارسایی وریدی پوشیدن جوراب پشتیبانی مناسب است (که به آن جورابهای فشردهسازی یا جوراب واریس یز گفته میشود). جوراب واریس را میتوان در برخی داروخانهها و فروشگاههای لوازم پزشکی خریداری کرد. این جورابها به سبکهای مختلفی مانند زیر زانو، بالای زانو و جوراب شلواری در بازار وجود دارد. آنها همچنین در میزان فشردهسازی نیز انواع مختلفی دارند و فشار آنها از 8 – 10 میلیمتر جیوه تا 40 – 50 میلیمتر جیوه متفاوت است. پزشک شما میتواند میزان فشاری را که برای شما مناسب است توصیه کند. برای هر جوراب با فشردهسازی بیش از 20 میلیمتر جیوه به نسخه پزشک نیاز دارید.
اگر جوراب واریس میپوشید، حتماً آن را در آخر روز بشویید و خشک کنید و همچنین پوست خود را تمیز و چک کنید. مطمئن شوید جوراب مناسب و اندازه پای شما است. در این صورت هیچ مشکلی وجود ندارد. جوراب واریس الاستیکی که اندازه پای شما نباشد میتواند با انسداد جریان خون در یک ناحیه، وضعیت شما را بدتر کند.
برخی از مطالعات نشان دادهاند که ترکیب جورابهای الاستیک با داروهای بدون نسخه برای بهبود جریان خون در مواقعی که جوراب به تنهایی علائم را کنترل نکند بسیار موثر است.
آنتی بیوتیکها
آنتی بیوتیکها ممکن است برای از بین بردن عفونتهای پوستی مربوط به CVI تجویز شوند اما بیماری زمینهای باید برای جلوگیری از عود بیماری درمان شود. عفونتها و زخمهای عمیقتر نیز ممکن است با آنتی بیوتیک درمان شوند.
سایر داروها
اگر مبتلا به سندرم پس از ترومبوز هستید، پزشک ممکن است برای جلوگیری از تشکیل لختههای بیشتر خون، برای شما دارو تجویز کند.
یک باند مخصوص که به نام Unna Boot معروف است، فشردهسازی چند لایه را با یک پوشش زخم بر پایه ژل اکسید روی ترکیب میکند و یک باند نیمه سفت و سخت را تشکیل میدهد. سایر سیستمهای فشردهسازی چند لایه نیز در دسترس هستند و اغلب در ترکیب با محصولات مراقبت از زخم موضعی استفاده میشوند.
برخی از بیماران از مکملهای غذایی گیاهی ونا استات که حاوی عصاره شاه بلوط هندی است، استفاده میکنند. به خاطر داشته باشید که از داروهای گیاهی به جای داروهای تجویز شده توسط پزشک نباید استفاده شود. همچنین این داروها باید با احتیاط مصرف شوند زیرا ممکن است با داروهای فعلی شما تداخل داشته باشند. لطفاً از پزشک یا داروساز خود در مورد هرگونه تداخل احتمالی دارویی سؤال کنید.
مراقبت از پوست
رعایت بهداشت پوست مهم است. پوست خود را مرطوب نگه دارید تا پوسته پوسته نشود و به راحتی دچار ترک و شکستگی نشود. اگر پوست شما ترک خورده و مایع نشت کرده باشد، ملتهب میشود و ممکن است پزشک شما کرم ضد خارش مانند یک کرم حاوی هیدروکورتیزون، کرم حاوی اکسید روی برای محافظت از پوست؛ یا یک کرم ضد قارچ برای جلوگیری از عفونتهای قارچی را توصیه کند.
پوستی که مایع از آن به بیرون نشت میکند با کمپرسهای مرطوب درمان میشود. اگر زخمهایی در پاهای خود دارید، پزشک به شما نشان میدهد که چگونه از باندهای فشردهسازی لایهای برای محافظت از پوست و حفظ جریان خون استفاده کنید.
اسکلروتراپی
اسکلروتراپی شامل تزریق محلول به طور مستقیم به رگهای عنکبوتی یا رگهای کوچک واریسی است که باعث فروپاشی و از بین رفتن آنها میشود. برای رسیدن به نتایج مطلوب معمولاً چندین جلسه درمانی اسکلروتراپی مورد نیاز است. اسکلروتراپی ساده نسبتاً ارزان است و در مطب پزشک قابل انجام است. اسکلروتراپی میتواند درد و ناراحتی ناشی از این رگها را از بین ببرد و به جلوگیری از عوارضی مانند خونریزی وریدی و زخم کمک کند. همچنین اغلب به دلایل زیبایی انجام میشود.
ابلیشن حرارتی اندوونوس
ابلیشن حرارتی اندوونوس یک تکنیک جدیدتر است که از لیزر یا امواج رادیویی با فرکانس بالا برای ایجاد گرمای موضعی شدید در رگ آسیبدیده استفاده میکند. این فناوری با هر منبع انرژی متفاوت است، اما هر دو نوع گرمای موضعی رگ مورد نظر را میبندند. این روش درمانی رگهای مشکلساز را میبندد اما رگها در جای خود باقی میمانند، بنابراین حداقل خونریزی و کبودی وجود خواهد داشت. در مقایسه با بستن و جدا کردن رگ، ابلیشن حرارتی اندوونوس منجر به درد کمتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای عادی و با نتایج مشابه زیبایی میشود.
چه زمانی درمان جراحی ضروری است؟
برای کمتر از 10 درصد از بیمارانی که به درمان جراحی نیاز دارند، گزینههای مربوط به بستن و مسدود کردن ورید، میکرواینسیژن / فلبکتومی سرپایی و جراحی بای پس میباشد. در اینجا مختصراً به هریک از این تکنیکها می پردازیم. پزشک شما میتواند روش درمانی مناسب شما را برای شما در نظر بگیرد.
بستن و جدا کردن
بستن و جدا کردن اغلب به صورت ترکیبی انجام میشود. بستن ورید روشی است که در آن، جراح عروقی رگهای مشکلساز را قطع کرده و به هم پیوند میدهد. بیشتر بیماران طی چند روز بهبود مییابند و میتوانند فعالیتهای عادی خود را از سر بگیرند. جدا کردن رگ، برداشتن رگهای بزرگتر از طریق دو برش کوچک است. جدا کردن رگ روشی گستردهتر است و ممکن است بهبودی پس از آن تا 10 روز نیز طول بکشد. معمولاً تا چند هفته بعد از عمل کبودی وجود خواهد داشت.
میکرواینسیژن / فلبکتومی سرپایی
میکرواینسیژن / فلبکتومی سرپایی یک روش کم تهاجمی است که در آن برشهای کوچک یا سوراخهای سوزنی روی رگها ایجاد شده و از قلاب فلبکتومی برای از بین بردن رگهای آسیبدیده استفاده میشود.
بای پس رگ
بای پس رگ در پا مانند جراحی بای پس قلب است. دقیقاً همان عمل است اما در یک مکان متفاوت انجام میشود. این عمل شامل استفاده از قسمتی از ورید سالم است که از جاهای دیگر بدن شما برداشته شده و به قسمت دیگر پیوند زده میشود تا خون را در اطراف ورید تحت تأثیر CVI ترشح کند. بای پس برای درمان CVI در ران فوقانی و فقط در شدیدترین موارد، در صورت عدم تاثیر درمان دیگر استفاده میشود.
پیشگیری
بسیاری از عوامل خطر مرتبط با نارسایی وریدی مربوط به سبک زندگی فرد است. افراد میتوانند با انجام اصلاحات کوچکی در شیوه زندگی، خطر ابتلا به نارسایی وریدی را کاهش دهند. این تغییرات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ورزش منظم
- خودداری کردن از پوشیدن کفش پاشنه بلند
- اجتناب از ایستادن یا نشستن برای مدت طولانی
- حفظ وزن سلامت بدن
