جلوگیری از لخته شدن خون (ترومبوز): پیاده روی، نوشیدن آب و کاهش وزن

تشکیل لخته خون در بدن، سالانه میلیون‌ها فرد در جهان را تحت تاثیر قرار داده و باعث مرگ‌های زودرس می‌شود. آنچه که لخته‌های خونی را به طور خاص خطرناک می‌کند این است که ممکن است برای هر کسی اتفاق بیفتد و تشخیص آن اغلب دشوار است و می‌تواند بدون هشدار، باعث مرگ ناگهانی شود. درک خطرات مربوط به تشکیل لخته خون و جلوگیری از آن می‌تواند در حفظ سلامتی خود به شما کمک کند.

انواع لخته‌های خون 

۵۰ درصد از لخته‌های خون در طول بستری شدن در بیمارستان یا عمل جراحی یا پس از آن رخ می‌دهند و می‌توانند کشنده باشند. به لخته‌های خون، ترومبوآمبولی وریدی (DVT) نیز گفته می‌شود و سالانه حدود ۱۰۰ هزار نفر به دلیل لخته شدن خون در بدن می‌میرند. از هر ده نفری که دارای لخته خون هستند، سه نفر در ده سال آینده دچار یک لخته خون دیگر خواهند شد.

ایجاد لخته خون اغلب قابل پیشگیری است. با دنبال کردن دستورالعمل‌های تیم مراقبت از بیمار در بیمارستان و پس از عمل جراحی، می‌توان خطر ابتلا به لخته خون را کاهش داد.

دو نوع لخته خون وجود دارد:

• ترومبوز ورید عمقی (DVT) یک لخته خون است که  در رگ‌های خونی بخش پایینی پاها یا ساق پا تشکیل می‌شود و می‌تواند تا رگ‌های عمیق بزرگ قسمت فوقانی پا یا ران‌ها گسترش یابد. کمتر پیش می‌آید که یک DVT در بازو یا رگ‌های دیگر ایجاد شود.
• آمبولی ریوی (PE) هنگامی رخ می‌دهد که DVT از محل خود آزاد شده و به سمت ریه‌ها حرکت کند و مقداری از جریان خون یا تمام آن را مسدود نماید. نسبت به لخته‌هایی که در بخش پایینی پا ایجاد می‌شوند، احتمال بیشتری وجود دارد که لخته‌های موجود در ران پا آزاد شده و به سایر بخش‌های بدن حرکت کنند.

اگر دارای لخته خونی باشم چگونه می‌توانم بفهمم؟

ممکن است لخته‌های خونی علائمی ایجاد کنند یا این که هیچ علائمی نداشته باشند. اگر متوجه یکی از علائم زیر یا چندین علائم شدید، فوراً با تیم مراقبت‌های پزشکی تماس بگیرید:

• تورم، حساسیت یا درد در بخش پایینی پا یا ساق پا
• قرمزی یا حرارت پوست در بخش پایینی یا ساق پا
• دشواری در تنفس
• درد قفسه سینه

جلوگیری از لخته شدن خون 

در اینجا چگونگی پیشگیری از ایجاد لخته‌های خونی در پاهای خود توضیح داده شده است:

از خطرات مربوط به خود آگاه باشید

یکی از بهترین نکات برای پیشگیری از ایجاد لخته‌های خونی این است که بدانید آیا در خطر تشکیل آن قرار دارید یا خیر. ترومبوز ورید عمقی می‌تواند در هر کسی رخ دهد اما در برخی از افراد، خطر بروز آن بیشتر است. عواملی که در ادامه می‌آیند، می‌توانند خطر ایجاد لخته‌های خون را افزایش دهند:

• بستری شدن در بیمارستان یا داشتن جراحی
• داشتن کاتتر در یک رگ بزرگ
• عدم تحرک برای مدت زمان طولانی، به عنوان مثال در طول استراحت در تختخواب یا سفرهای طولانی
• سنین بالا
• چاقی
• سابقه خانوادگی تشکیل لخته خون
• ابتلا به سرطان در دوره اخیر یا رخ دادن مجدد آن
• سیگار کشیدن
• مشکلات سلامتی مزمن
• رگ‌های واریسی
• دوره بارداری و پس از آن
• آسیب دیدگی یا زخم
• مصرف داروهای دارای پایه استروژن، مانند داروهای ضدبارداری هورمونی یا درمان جایگزینی هورمون
• مصرف دخانیات
• نارسایی قلبی
• بیماری التهاب روده
• سابقه DVT یا ایجاد لخته‌های خونی
• بیماری کلیوی

فعال باقی ماندن در طول روز

بسیاری از ما در تمام طول روز، برای کار کردن پشت میز می‌نشینیم که این امر می‌تواند خطر ایجاد ترومبوآمبولی وریدی عمقی را افزایش دهد. اگر به صورت نشسته در یک دفتر کار می‌کنید، راهی پیدا کنید تا بتوانید در طول روز در حال حرکت باقی بمانید. در حین کار کردن در فواصل زمانی مشخص، زمان استراحتی را در نظر بگیرید تا بتوانید اطراف ساختمان راه بروید یا از پله‌ها بالا و پایین بروید. یک برنامه تناسب اندام می‌تواند این امر را به طور مداوم به شما یادآوری کند. برخی از دفاتر کار، خطرات بی‌حرکت بودن و نشستن دراز مدت پشت میز را در نظر گرفته‌اند و میزهای بلندتر برای ایستادن یا توپ‌های ورزشی برای نشستن روی آن را تهیه کرده‌اند که باعث درگیر شدن عضلات شما و بازداشتن شما از نشستن دراز مدت می‌شوند. اگر نمی‌توانید از میز کار خود فاصله بگیرید، ورزش‌هایی را پیدا کنید که می‌توانید در حالت نشسته آنها را انجام دهید. تمریناتی مانند بلند کردن پاها در حالت نشسته، دایره زدن با مچ پا و حرکت دادن پمپی پا می‌تواند باعث افزایش گردش خون در حین حرکت شود.

اگر لازم است وزن کم کنید

داشتن اضافه وزن یا چاقی بیش از حد، خطر ایجاد لخته‌های خونی را افزایش می‌دهد؛ به همین دلیل است که کاهش وزن و حفظ یک وزن سالم، یک نکته مناسب برای پیشگیری از ایجاد لخته‌های خونی است. کاهش وزن می‌تواند مشکل باشد؛ به خصوص اگر شاخص توده بدنی شمادر محدوده چاقی یا چاقی بیمارگونه قرار دارد. رژیم گرفتن و ورزش کردن، همچنان روش‌های امتحان شده و واقعی هستند؛ اما ممکن است درباره آنها به راهنمایی احتیاج داشته باشید. بنابراین مهم است که با پزشک خود درباره راه‌های سالم برای کاهش وزن، صحبت کنید.

مصرف سیگار را متوقف کنید 

سیگار کشیدن تقریباً برای تمام جنبه‌های سلامتی شما ضرر دارد که شامل سلامت قلبی عروقی نیز می‌شود. متوقف کردن مصرف سیگار، یکی از بهترین چیزهایی است که می‌توانید برای سلامتی خود انجام دهید. اما قطعاً انجام آن به سادگی گفتن آن، نیست! درباره برنامه‌ای برای ترک سیگار با پزشک خود صحبت کنید و آن را دنبال نمایید.

به طور منظم ورزش کنید 

قطعاً متحرک باقی ماندن در طول روز، اهمیت بسیاری دارد اما صرفاً راه رفتن در اطراف دفتر کار خود یا بالا و پایین رفتن از پله‌ها، یک ورزش کافی نیست! شما باید هر هفته در حدود دو و نیم ساعت ورزش هوازی با شدت متوسط داشته باشید؛ یا اینکه می‌توانید هر هفته ۱ ساعت و ۱۵ دقیقه ورزش شدید داشته باشید. این امر می‌تواند به شما کمک کند تا وزن سالم بدن خود را حفظ کنید.

از ماشین خارج شوید 

اگر در حال رانندگی در مسافت‌های دور هستید، مطمئنا مجبورید برای مدت زمان طولانی بنشینید و این امر می‌تواند منجر به تشکیل لخته‌های خونی شود. راه حل آن این است که هر دو ساعت یکبار کنار بزنید و از ماشین خارج شوید. اگر به طور مداوم با اتومبیل سفر می‌کنید، پس باید با توقفگاه‌های بین راهی و مکان‌های مناسب برای نگه داشتن در طول مسیر خود، آشنا شوید. اگر شما این توقفگاه‌ها را مشاهده کنید، به خاطر خواهید آورد که باید از ماشین پیاده شده و تحرک داشته باشید.

جوراب‌های فشرده کننده بپوشید 

برای جلوگیری از تشکیل لخته‌های خونی، جوراب‌های فشرده کننده بپوشید. پوشیدن جوراب‌های فشرده کننده می‌تواند به جلوگیری از تشکیل لخته خونی کمک کند. با این حال قبل از پوشیدن آنها باید با پزشک خود مشورت کنید؛ زیرا ممکن است این جوراب‌ها برای افرادی که شرایط خاصی مانند دیابت دارند، خطرناک باشند.

آب زیادی بنوشید

نوشیدن آب زیاد در طول روز، می‌تواند یک نکته پیشگیری بسیار خوب برای ایجاد لخته‌های خونی باشد. بهترین راه برای هیدراته باقی ماندن، مصرف مایعات در تمام طول روز، به جای نوشیدن مقدار زیادی مایعات به صورت یک مرتبه و یکباره است. ممکن است در طول سفر تمایل کمتری به نوشیدن مایعات داشته باشید. بنابراین در چنین مواقعی به میزان مصرف مایعات خود، توجه دقیق داشته باشید.

هرگونه مشکل مربوط به سلامتی را مدیریت کنید 

اگر دچار هر یک از مشکلاتی هستند که در ادامه آمده‌اند، خطر ایجاد لخته‌های خونی در شما افزایش پیدا می‌کند؛ بنابراین اطمینان حاصل کنید که برای مدیریت آن‌ها با پزشک خود همکاری می‌کنید.

چگونه می‌توان از ایجاد لخته خونی پس از عمل جراحی جلوگیری کرد؟ 

هنگامی که در بیمارستان بستری هستید یا زمانی که پس از عمل جراحی به خانه باز می‌گردید، می‌توانید با دنبال کردن دستورالعمل‌های تیم مراقبت‌های پزشکی خود از ایجاد لخته‌های خونی جلوگیری کنید. این دستورالعمل‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• استفاده از داروهای رقیق کننده خون طبق دستورالعمل داده شده: داروهای رقیق کننده خون، به خصوص پس از یک عمل جراحی بزرگ، موثرترین راه برای جلوگیری از ایجاد لخته‌های خونی هستند. اگر تیم مراقبت‌های پزشکی شما داروهای رقیق کننده خون را برای شما تجویز کرده است، درست همانطور که توصیه شده آنها را مصرف کنید. هیچکدام از دوزهای دارو را از قلم نیندازید. ممکن است حتی هنگام برگشتن به خانه نیز به ادامه مصرف آن‌ها احتیاج داشته باشید.
• پس از عمل جراحی، هرچه زودتر راه رفتن را آغاز کنید: طبق دستورالعمل‌های تیم مراقبت‌های پزشکی خود، حداقل ۳ بار در روز یا در صورت امکان بیشتر، از تخت خواب خارج شده و راه بروید.
•  وسایل و لباس‌های فشرده کننده (SCDها) را در هنگام نشستن دراز کشیدن و خوابیدن استفاده کنید. توصیه می‌شود حداقل ۱۸ ساعت در روز وسایل SCD خود را استفاده کنید. به هیچ وجه جز برای حمام کردن یا ورزش کردن، آنها را در نیاورید. درباره الزامات مربوط به یک وسیله SCD از پزشک یا تیم پزشکی خود راهنمایی بخواهید.